Ai cũng mặc sơ mi, nó hiện hữu trong cuộc sống thường ngày của chúng ta. Sơ mi chắc chắn là sản phẩm thời trang mang tính phổ biến bậc nhất và sẽ không bao giờ mất đi vì tính dễ ứng dụng, đa dạng về chất liệu, màu sắc và kiểu dáng. Mọi lứa tuổi, giới tính đều mặc nó nhưng ít ai biết đến nguồn gốc cũng như quá trình phát triển của chiếc áo bất biến này.
Đây có lẽ và trang phục được hình thành phát triển và tồn tại lâu đời nhất của nhân loại.

Hôm nay DEC chỉ có thể tóm lược quá trình hình thành và phát triển của nó đơn giản như sau:

Nguồn gốc và tên gọi

Áo sơ-mi, tiếng Pháp là chemise, tiếng Anh là shirt, là loại trang phục bao bọc phần thân mình và hai cánh tay của cơ thể. Phiên bản dành cho nữ được gọi là sơ-mi nữ (tiếng Pháp: chemisier). Sơ-mi được đặc trưng trước hết bởi loại vải sử dụng để tạo nên trang phục. Vải bông (cotton) là vật liệu được sử dụng phổ biến nhất, bên cạnh đó còn có vải lanh, lụa, vật liệu tổng hợp hoặc các loại vải pha sợi bông.

Tại Việt Nam, vào nửa cuối thế kỷ XIX, khi Pháp bảo hộ triều đình nhà Nguyễn và Việt Nam chính thức trở thành thuộc địa của Pháp, rất nhiều khái niệm và sản phẩm mới được du nhập. Do vốn từ tiếng Việt khi đó chưa có những thuật ngữ tương ứng, nhiều từ gốc Pháp được vay mượn và dần trở thành một phần của ngôn ngữ sử dụng hằng ngày. Từ chemise (đọc gần như “sơ-mi-zờ”) vì thế được người Việt tiếp nhận và trở thành sơ-mi.

Có lịch sử từ trước thời kỳ Trung cổ, áo sơ-mi đã tồn tại như một phần của trang phục hàng ngày. Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu, sơ-mi chủ yếu được sử dụng như một lớp nội y dành cho nam giới. Cấu trúc trang phục khi đó khá đơn giản: áo chưa có cổ và cũng không có khuy áo. Phần thân trên thường được thiết kế với đường khoét ở cổ và dây buộc để cố định. Người mặc phải chui áo qua đầu, tương tự cách mặc áo phông ngày nay.

Đến thời kỳ Trung cổ, thiết kế áo sơ-mi bắt đầu có nhiều thay đổi. Chiếc áo được bổ sung thêm phần cổ áo có thể tháo rời, thường được tạo hình bằng những lớp bèo nhún. Những thay đổi này cho thấy thiết kế trang phục luôn phát triển cùng nhu cầu sử dụng, kỹ thuật may mặc và quan niệm thẩm mỹ của từng thời kỳ.

Từ một lớp trang phục đơn giản, áo sơ-mi dần trở thành một trong những kiểu trang phục cơ bản quan trọng của lịch sử thời trang. Qua từng giai đoạn, sự thay đổi về chất liệu, kiểu dáng, cấu trúc, cổ áo, tay áo và cách xử lý chi tiết đã tạo nên vô số biến thể khác nhau.

Chính vì vậy, áo sơ-mi cũng là một ví dụ dễ nhận thấy về mối quan hệ giữa cấu trúc trang phục, kỹ thuật thiết kế và hình dáng của sản phẩm. Đối với người học thiết kế thời trang, việc tìm hiểu một trang phục quen thuộc như áo sơ-mi không chỉ giúp hiểu lịch sử thời trang mà còn là nền tảng để tiếp cận tư duy thiết kế, dựng rập và phát triển mẫu.

Đây cũng là lý do áo sơ-mi thường xuất hiện trong quá trình học thiết kế trang phục, bởi từ một cấu trúc cơ bản, người thiết kế có thể nghiên cứu và phát triển rất nhiều kiểu dáng khác nhau.

Quá trình phát triển

Ở thế kỷ 16, sơ mi cho nam thường có họa tiết thêu trang trí và đôi khi có thêm diềm xếp nếp hay đăng ten ở cổ áo và cổ tay áo; xuyên suốt thế kỷ 18, sơ mi có diềm xếp nếp dài ở cổ áo hoặc đăng ten trên cổ áo được xem là mốt thời thượng. Việc trang trí cổ áo cầu kỳ cũng là một phần trong thiết kế trang phục, thể hiện quan niệm thẩm mỹ và tượng trưng cho địa vị xã hội của người mặc.

Đến giữa thế kỷ 19, áo sơ mi đã bắt đầu được thiết kế áo sơ-mi ôm theo hình dáng cơ thể, có sự đa dạng về màu sắc để phù hợp với nhiều mục đích khác nhau. Tuy nhiên, áo sơ mi trắng vẫn được coi như một biểu trưng của sự thịnh vượng, vương giả. Những thay đổi về form dáng trang phục, màu sắc và chi tiết cũng cho thấy sự phát triển của thiết kế thời trang qua từng thời kỳ.

Sau thế chiến thứ nhất, chiếc áo sơ mi bước vào một cuộc cách tân táo bạo: cổ bèo dần được loại bỏ, hàng cúc áo trở nên phổ biến, tạo nên những thay đổi quan trọng trong thiết kế trang phục và diện mạo của áo sơ mi. Đây cũng là thời điểm áo sơ mi cộc tay xuất hiện, mang đến vẻ trẻ trung và tươi mới. Đến những năm 1960, túi áo ngực bắt đầu xuất hiện và ngày càng trở nên phổ biến cho đến tận ngày nay. Áo sơ mi cũng không còn là trang phục dành riêng cho nam giới. Cùng với sự phát triển không ngừng của xu hướng thời trang và phong cách, phụ nữ ngày càng có nhiều lựa chọn áo sơ mi nữ phù hợp với form dáng trang phục, cá tính và gu thẩm mỹ riêng.

Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, việc dần hình thành những quy chuẩn về mặt trang phục làm việc tại các doanh nghiệp, tổ chức giúp cho chiếc áo sơ mi khẳng định vị trí tiên phong của mình trong bản đồ thời trang thế giới. Đại bộ phận các doanh nghiệp luôn lựa chọn áo sơ mi làm đồng phục doanh nghiệp.
Với những ưu thế vượt trội không kén người mặc, những chiếc sơ mi nam, sơ mi nữ sẽ luôn luôn song hành cùng guồng quay thời trang hiện đại, mang đến cho người mặc vẻ đẹp hiện đại, sang trọng mà lịch sự.

DEC Design Education sưu tầm & biên tập.

#DEC : " Học để trở thành chuyên nghiệp "